داغ کردن ترمز در سرازیری طولانی زمانی رخ می‌دهد که لنت‌ها پیوسته روی دیسک فشرده شوند و حرارت توان ترمزگیری را از بین ببرد. اگر حس کردید پدال ترمز زیر پایتان نرم یا سفت شده و خودرو کند نمی‌شود، فوراً پا را از روی پدال گاز بردارید، دنده را معکوس کنید و با استفاده از ترمز موتور سرعت را مهار نمایید. در نخستین جای امن و صاف خارج از مسیر اصلی توقف کنید و تا خنک شدن کامل سیستم ترمز به مسیر ادامه ندهید.
چرا ترمز در شیب‌های تند و طولانی کارایی خود را از دست می‌دهد؟
سیستم ترمز با تبدیل انرژی حرکتی خودرو به انرژی گرمایی بر اثر اصطکاک لنت با دیسک یا کاسه کار می‌کند. در مسیرهای کفی، هوای جریان‌یافته در اطراف چرخ این گرما را به سرعت تخلیه می‌کند. اما وقتی در شیب‌های ممتد پای خود را مداوم روی پدال ترمز نگه می‌دارید، دمای لنت و دیسک بسیار بالا می‌رود. در این وضعیت، ضریب اصطکاک لنت افت شدیدی پیدا می‌کند و نیروی بازدارنده از دست می‌رود.
حرارت زیاد همچنین به کالیپر و روغن ترمز منتقل می‌شود. اگر روغن ترمز کهنه باشد و رطوبت جذب کرده باشد، این حرارت شدید باعث جوش آمدن رطوبت داخل مدار و تشکیل حباب‌های گاز می‌شود. از آنجا که گاز تراکم‌پذیر است، فشردن پدال ترمز به‌جای هل دادن پیستون‌ها صرف فشرده‌سازی این حباب‌ها می‌شود و پدال تا انتها پایین می‌رود بدون آنکه ترمزی در کار باشد. این حالت را اصطلاحاً اسفنجی شدن یا چوب شدن ترمز می‌نامند.
نشانه‌های هشداردهنده داغ کردن سیستم ترمز
پیش از آنکه ترمزها به‌طور کامل از کار بیفتند، سیستم معمولاً چند علامت مشخص از خود نشان می‌دهد. توجه سریع به این علائم مانع از رسیدن به نقطه بی‌اثر شدن پدال می‌شود:
- بوی تند شبیه سوختگی: یکی از نخستین نشانه‌ها، استشمام بوی سوختگی تند و شیمیایی لنت از اطراف چرخ‌هاست.
- پایین رفتن غیرعادی پدال: پدال نرم‌تر از حالت معمول به نظر می‌رسد و باید آن را تا کف فشار دهید تا اندکی مهار ایجاد شود.
- سفت یا شیشه‌ای شدن ترمز: پدال زیر پا سفت و محکم است اما با وجود فشار سنگین، شتاب خودرو به سختی کم می‌شود.
- لرزش در فرمان و پدال: تاب برداشتن موقت دیسک در اثر حرارت بالا می‌تواند هنگام ترمزگیری لرزش‌های ریز یا شدید ایجاد کند.
- دود ملایم از رینگ چرخ‌ها: در شرایط گرمای بیش از حد، ممکن است دود ملایمی از حفره‌های رینگ به چشم بیاید.
| نشانه ظاهری | علت محتمل | اقدام درست راننده |
|---|---|---|
| بوی لنت سوخته بدون تغییر محسوس پدال | نگه داشتن مداوم پا روی پدال در شیب | سبک کردن فشار، انتخاب دنده سنگین‌تر و توقف در محل امن |
| اسفنجی شدن و پایین رفتن کامل پدال | جوش آمدن روغن ترمز و تشکیل حباب هوا | کاهش سرعت با معکوس دادن پیاپی و استفاده تدریجی از ترمز دستی |
| سفت شدن پدال و کاهش قدرت ایستایی | پدیده شیشه‌ای شدن لنت ناشی از حرارت بالا | هدایت خودرو به شانه خاکی امن و خنک‌سازی با جریان هوای محیط |
| کشیده شدن فرمان به یک سمت موقع ترمز | گیرپاژ بودن یکی از کالیپرها و داغی نامتقارن | پرهیز از ادامه مسیر در شیب و درخواست بررسی سیستم ترمز |
ترمز با دنده سنگین یا ترمز موتور چیست و چطور اجرا می‌شود؟
ترمز با دنده سنگین به معنی بهره‌گیری از مقاومت داخلی پیشرانه و ضریب انتقال قدرت گیربکس برای جلوگیری از افزایش سرعت خودرو در سرازیری است. وقتی پا از روی پدال گاز برداشته شود، موتور به چرخش محورها مقاومت نشان می‌دهد. هرچه دنده پایین‌تر باشد، این مقاومت و بازدارندگی بیشتر خواهد بود و فشار فیزیکی از روی لنت‌ها برداشته می‌شود.
روش درست ترمز با دنده در خودروهای دنده دستی
- پیش از ورود به سرازیری یا درست با حس کردن شیب، سرعت خودرو را با ترمز مقطعی کم کنید.
- کلاچ را بگیرید و دنده را به یک یا دو شماره پایین‌تر (معمولاً دنده ۲ یا ۳ بسته به شیب جاده) تغییر دهید.
- کلاچ را آرام رها کنید تا دور موتور بالا برود و مقاومت پیشرانه جلوی شتاب گرفتن خودرو را بگیرد.
- هر زمان دور موتور به محدوده قرمز نزدیک شد، با فشارهای کوتاه و مقطعی به پدال ترمز سرعت را چند ثانیه کاهش دهید و مجدد پا را رها کنید.
ترمز با دنده در خودروهای گیربکس اتوماتیک
رها کردن خودرو در حالت D در سرازیری طولانی باعث سبک شدن خودکار دنده‌ها و اتکای کامل به ترمزها می‌شود. برای جلوگیری از این اتفاق، دسته دنده را به حالت دستی (M) منتقل کنید و دنده را روی ۱ یا ۲ یا ۳ نگه دارید. اگر خودرو حالت اسپرت، حالت L یا دنده‌های کمکی ۲ و ۳ دارد، از همان‌ها استفاده کنید. در برخی خودروها حالت کنترل فرود از شیب وجود دارد که با فعال کردن آن، سیستم‌های کنترل پایداری سرعت را به شکل خودکار محدود می‌کنند. برای آگاهی از شیوه دقیق درگیری گیربکس دستی خودرویتان، حتماً دفترچه راهنمای خودرو را ببینید و در صورت هرگونه ایراد در تعویض دنده‌ها می‌توانید از خدمات تعمیر گیربکس اتومات کمک بگیرید.
تماس شبانه‌روزی امداد خودرو ۲۴ ساعته: ۰۹۱۳۷۳۶۷۴۸۵
اگر در سرازیری ترمز برید چه کنیم؟ گام‌های اضطراری
اگر پدال ترمز زیر پایتان خالی شد یا چوب کرد و متوقف نشدید، حفظ آرامش و انجام سریع اقدامات زیر اهمیت حیاتی دارد:
- پمپ کردن سریع پدال: چند بار پشت سر هم و سریع پدال ترمز را فشار دهید و رها کنید. در برخی مواقع این کار فشار هیدرولیک مختصری در مدار ایجاد می‌کند.
- معکوس کشیدن پله‌به‌پله دنده‌ها: دنده‌ها را یکی‌یکی کم کنید. از پرش ناگهانی از دنده‌های سبک به دنده یک پرهیز کنید زیرا ممکن است دور موتور بیش از حد بالا برود و کنترل چرخ‌ها سخت‌تر شود.
- استفاده اصولی از ترمز دستی: اگر ترمز دستی مکانیکی است، ضامن آن را با دست نگه دارید و اهرم را آرام و تدریجی بالا بکشید تا چرخ‌های عقب قفل نشوند. در صورت قفل شدن چرخ‌ها، اهرم را کمی پایین بیاورید. در ترمز دستی برقی، دکمه را چند ثانیه ممتد به بالا بکشید و نگه دارید تا سامانه ترمز اضطراری فعال شود.
- هدایت خودرو به سمت حاشیه ایمن: فلاشرها را روشن کنید، خودرو را به سمت لاین خروجی، رمپ‌های فرار شن‌ریزی شده یا شانه خاکی پهن هدایت کنید تا اصطکاک لاستیک با خاک سرعت را بگیرد.
هشدارهای بسیار مهم ایمنی: هرگز در سرازیری سوئیچ خودرو را نبندید؛ بستن سوئیچ باعث قفل شدن فرمان و از کار افتادن کامل بوستر ترمز و هیدرولیک می‌شود. همچنین روی دیسک ترمز داغ هرگز آب نریزید؛ سرد شدن ناگهانی باعث ترک خوردن، شکستن یا تاب برداشتن شدید دیسک چرخ می‌شود. اجازه دهید لنت و دیسک تنها با جریان هوای محیط خنک شوند.
چه کارهایی پس از داغ کردن ترمز نباید انجام دهیم؟
اشتباهات رایج پس از توقف می‌تواند آسیب به قطعات چرخ را دوچندان کند یا خودرو را در وضعیتی خطرناک قرار دهد:
- کشیدن محکم ترمز دستی بلافاصله پس از توقف کامل: وقتی لنت‌های عقب فوق‌العاده داغ هستند، فشرده ماندن طولانی آن‌ها روی دیسک یا کاسه می‌تواند باعث چسبیدن لنت یا دفرمه شدن کاسه چرخ شود. در صورت امکان، در جای صاف خودرو را در دنده سنگین بگذارید یا زیر چرخ‌ها سنگ بگذارید.
- لمس کردن رینگ و دیسک با دست: دمای دیسک ترمز داغ بسیار بالا است و نزدیک کردن دست به رینگ آسیب حرارتی می‌زند.
- حرکت مجدد بدون بررسی سلامت پدال: پیش از آنکه دوباره راه بیفتید، باید مطمئن شوید پدال ترمز سفتی و ارتفاع طبیعی خود را بازیافته است و نشتی روغن در مدار دیده نمی‌شود.
در صورتی که در مسیرهای کوهستانی نظیر مسیر حرکت به شمال دچار مشکل شدید، مطالعه نکات خرابی خودرو در جاده چالوس؛ چک‌لیست حرکت از کرج به ایمنی سفر شما کمک می‌کند. در صورتی که پس از خنک شدن چرخ‌ها همچنان پدال پایین می‌رود یا سیستم ترمز روغن‌ریزی دارد، ادامه رانندگی به‌هیچ‌وجه ایمن نیست و خودرو باید با استفاده از خودروبر یا یدک‌کش به تعمیرگاه منتقل شود.
پیشگیری از داغ شدن ترمز و چک‌لیست قبل از سفر در سرازیری
رسیدگی منظم به اجزای چرخ‌ها بهترین راه برای جلوگیری از غافلگیر شدن در سراشیبی‌هاست. موارد زیر را همیشه مد نظر قرار دهید:
- تعویض به موقع روغن ترمز: روغن ترمز معمولاً باید در بازه‌های منظم (معمولاً هر دو سال یک‌بار) تعویض شود، زیرا جذب رطوبت نقطه جوش آن را شدیداً کاهش می‌دهد.
- سنجش ضخامت لنت‌ها: پیش از ورود به مسیرهای کوهستانی و شیب‌دار، ضخامت لنت‌ها را چک کنید. لنت‌های بسیار نازک حرارت را سریع‌تر به پیستون و روغن منتقل می‌کنند.
- بررسی دیسک‌های ترمز: وجود لبه‌های عمیق، خطوط نامتعارف یا نازک شدن دیسک تاب‌آوری حرارتی آن را کم می‌کند.
- تنظیم بار خودرو: وزن بیش از اندازه در سرازیری، نیروی اصطکاک و حرارت مورد نیاز برای توقف را به شدت افزایش می‌دهد.
اگر در محورهای کوهستانی یا معابر ورودی شهرهایی مانند تهران، کرج یا اصفهان متوجه نقص فنی، قفل کردن چرخ‌ها یا از کار افتادن ترمز شدید، برای دریافت راهنمایی و اعزام مکانیک سیار یا انتقال ایمن وسیله نقلیه می‌توانید به صورت شبانه‌روزی با شماره ۰۹۱۳۷۳۶۷۴۸۵ در مجموعه امداد خودرو ۲۴ ساعته تماس بگیرید. هزینه خدمات امدادی به نوع ایراد، مسافت و نیاز به حمل خودرو بستگی دارد که پیش از اعزام، از طریق تماس تلفنی برای شما شفاف خواهد شد.
برای حفظ ایمنی در سرازیری‌های ممتد، به یاد داشته باشید که مهار سرعت با دنده سنگین اصل اول رانندگی در شیب است و ترمز چرخ‌ها تنها باید برای تثبیت مقطعی سرعت به کار گرفته شود. با رعایت این روش ساده، داغ شدن سیستم ترمز هرگز شما را غافلگیر نخواهد کرد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا ریختن آب روی ترمز داغ خطرناک است؟
شوک حرارتی ناشی از آب سرد باعث ترک برداشتن، شکستن ناگهانی یا تاب برداشتن شدید دیسک ترمز می‌شود و هزینه سنگینی به بار می‌آورد؛ ترمز باید با جریان هوای محیط خنک شود.
چه مدت طول می‌کشد تا ترمز داغ شده کاملاً خنک شود؟
بسته به دمای محیط و شدت حرارت، معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه زمان نیاز است تا دیسک و لنت به دمای ایمن و عملکرد طبیعی خود بازگردند.
آیا در خودروهای اتوماتیک هم می‌توان با دنده سنگین ترمز کرد؟
بله؛ با انتقال دسته دنده به حالت دستی یا استفاده از وضعیت‌های ورودی نظیر دنده کمکی، می‌توان گیربکس را روی دنده‌های ۱ یا ۲ قفل کرد تا ترمز موتور فعال شود.
اگر پدال ترمز کاملاً زیر پا خالی شد، ترمز دستی را چطور بکشیم؟
اهرم ترمز دستی را به آرامی و با نگه داشتن ضامن بالا بیاورید تا چرخ‌های عقب ناگهان قفل نشوند و تعادل خودرو به هم نخورد.